شەڕی هزری
زۆر جار خوێندوومانەتەوە و بیستوومانە کە ئەو قوڕەی (خاکەی) مرۆڤی لێ پێکهاتووە، خاکێکی شەڕانگێزە. بەڵام ئەمە نە ڕاستە و نە دادپەروەرانەشە کە بە شێوەیەکی زانستی بگوترێت ئەو قوڕەی (خاکەی) مرۆڤی لێ دروست کراوە خاکێکی شەڕانگێزە؛ چونکە زۆر هۆکار کار دەکەنە سەر دروستبوونی کەسایەتیی مرۆڤ، وەک پەروەردە، شوێن، کات و بارودۆخی دەوروبەر… هتد. دروستترین شت کە بگوترێت ئەمەیە: مرۆڤ نە بە تەواوی لەژێر کاریگەریی شەڕانگێزیدایە و نە لێشی بێبەشە.
هەر لەو ڕۆژەوەی مرۆڤ لەسەر ئەم زەوییە پەیدا بووە هەتا ئەمڕۆ ڕووبەڕووی شەڕ و جەنگ بووەتەوە. بەهۆی زۆر هۆکار و بە هەموو جۆرە ڕێگایەک، ئەمە بابەتێکی قووڵ و زۆر بڵاوە. لەم بابەتە ئاڵۆز و پڕ لە دەزوو و لقەدا، پێویستییەکی هەرە گرنگە کە ڕووناکی بخەینە سەر ئەو بەشەی (شەڕی هزری) کە وەک ڕووی دووەمی شەڕی فیزیکی (کلاسیک) دەناسرێت، چونکە هاوکاتن و لە هەموو قۆناغەکانی ئەنجامداندا پێکەوە بوونە.
شەڕی تایبەت
جەنگی هزری، کە هەروەها بە (شەڕی تایبەت) ناودەبرێت، بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت:
شەڕی تایبەت (بە ئینگلیزی special warfare) شەڕێکە کە ئامانجەکەی داگیرکردنی خاک نییە، بەڵکو کۆنترۆڵکردن و شکاندنی بەها و گەشەسەندنی کۆمەڵگەیەکە.
هێزە سەربازییەکان تەنیا ڕۆڵێکی یارمەتیدەری تێدا دەگێڕن، لەگەڵ هەموو دام و دەزگاکانی دەوڵەت پێکەوە کار دەکەن لەژێر باڵاترین دەسەڵاتی ئەو وڵاتەدا؛ ئامرازە سەرەکییەکانی ئەمانەن:
- پرۆپاگەندە،
- زانیاریی هەڵە (دیسئینفۆرمەیشن)،
- دروستکردنی گومان و ناکۆکی لەناو کۆمەڵگەدا،
- کڕینی هەندێک کەس (ئەجێنت) یان هاوکار،
- جگە لە دەستبەسەرداگرتنی کەلتوور، زمان و هۆشیاریی لایەنی بەرامبەر.
شەڕی ڕاستەقینە
ئەو شەڕەی دژی کورد دەکرێت هەرگیز تەنیا شەڕێکی کلاسیک نەبووە. نە شەڕێکە لەسەر شارێک، نە ڕووبەڕووبوونەوەیەکیشە لەسەر سنوورەکان. شەڕی ڕاستەقینە هەمیشە لە ناخی مرۆڤەکاندا بووە: لەو مێشکەدا بووە کە لە نوێوە پەروەردە دەکرێت، لەو ڕۆحەدا بووە کە لە نوێوە بەرنامەڕێژ دەکرێت، لەو هۆشیارییەدا کە بەجۆرێک دروست دەکرێت کە ببێتە شوێنکەوتوو، ترسنۆک و بێبڕیار. ئەمە مەترسیدارترە لە شەڕی بە ئاگر، چونکە هۆشیاری و وشیاریی گەل تێکدەشکێت؛ و هیچ گەلێک بە شکستی سوپاکەی تێکناشکێت، بەڵکو بە شکستی وشیاری و هۆشیاریی زۆربەی ئەندامانی ئەو گەلەیە. کۆمەڵگە کەی تێکدەشکێنرێت؟ ئەو کاتەی مێشکی تێکدەشکێنرێت، نەک ئەو کاتەی سوپاکانی تێکدەشکێن.
ئەم شەڕە نەک تەنیا هۆشیاریی شکاند، بەڵکو پەیوەندیی کورد لەگەڵ کوردیشی لاواز کرد. مەترسیی ئەم شەڕە بە ڕاستی لەم خاڵەدا دیار و ڕوونە: کاتێک هۆشیاری دەشکێت، هەموو بەهاکانی ژیان لەگەڵیدا دەشکێن، وەک زمان، کەلتوور، ناو، مێژوو، بوون، کەسایەتی و هتد.
ئەمە مەترسیدارترین ئامرازی جەنگە کە داگیرکەرانی نیشتمانەکەمان بەکاری دەهێنن: کۆمەڵگەکەمانیان کردووەتە مەیدانی پێکدادان، و تێیدا هێز و بەهاکانمان، بە ناوی ئازایەتی، نامووس و نیشتمانپەروەرییەوە، لەبەر ئیرەیی و حەسوودی بەریەک دەکەون و بەردەوام بەهێزەکانمان لە شەڕدان یان بێلایەنن، دوژمنەکەشیان بەردەوام بەرهەم و بەرەکەتی ئەم شەڕە بۆ خۆی دەچنێتەوە، وەک ناتەبایی گەلەکەمان، دوورخستنەوەی بەهێزەکانمان لە ڕێگای تێگەیشتنی دروست، بە نەزانی هێشتنەوەی هێزی گەنجەکانمان و زۆری تر.
ئەو ڕۆژەی کورد ڕێز بۆ خۆیان بگەڕێننەوە، ئەو ڕۆژەیە کە واز لە ترسی سەرکەوتنی برای خۆیان بهێنن؛ ئەو ڕۆژەیە کە واز لە ڕاکردن لە ڕاستی و خۆشاردنەوە لە پشت دیواری دووڕوویی بهێنن. ئەو کاتە، یەکەم هەنگاو لە تێکشکاندنی شەڕی تایبەتدا دەنێن. و تەنیا ئەو کاتە دەتوانن جیهان بە چاوی ئازادی ببینن، نەک بە چاوی کۆیلایەتی.
وڵاتە پێشکەوتووەکان
وتە: هۆشیاری گەوهەری ژیانە، لە بۆشاییەوە نەهاتووە. دەبینین کە لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا چۆن شەو و ڕۆژ کار دەکەن بۆ ئەوەی ئاستی هۆشیاری لەناو کۆمەڵگەکانیاندا بەرز بکەنەوە، چونکە ئەم گەلانە ئەزموون و سەربردەیان لە مێژووی خۆیان وەرگرتووە و باش تێگەیشتوون کە نزمیی هۆشیاریی کۆمەڵگە هەموو لایەنەکانی ژیان لاواز و ناتەواو دەکات. سی ساڵی ژیانم لە ئەورووپا تێپەڕی و بە چاوی خۆم دەبینم کە ئەم وڵاتە پێشکەوتووانە چۆن و بە چ ئەندازیارییەک بەرامبەر کێشەی دابەزینی هۆشیاریی کۆمەڵایەتی دەوەستن: بە زانین و بە پلان، شەو و ڕۆژ، لەژێر ناوی خزمەتکردندا کار دەکەن.
ئەم بانگەوازە بۆ هەموو کوردێکە: ئەوەی ناتوانێت یارمەتیی کوردێکی تر بدات، با چیتر نەیشکێنێت و ڕەشیشی نەکات؛ ئیتر بەسە، با نەبێتە کرێکارێکی بەپارە و بێپارە بۆ تێکدانی شیرازەی ژیانی گەلەکەمان، کە ئەو شیرازەی ژیانە موڵکی هەموو ئەو مرۆڤانەیە کە لەسەر ئەم زەوییە دەژین، نەک تەنیا هی کەسێک.
لەناو هەموو مرۆڤەکانی جیهاندا جیاوازیی هزر و بیروڕا هەیە، بەڵام دەبینین کە لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا ئەم جیاوازییە دەبێتە سەرچاوەیەکی هێز بۆ بەهێزکردنی شێوازی ژیانیان و ناهێڵن ئەم جیاوازییە ببێتە هۆی تێکچوونی پێکەوەژیانیان، لە ڕێگەی ڕێزگرتنی یەکتر و چارەسەرکردنی هزر بە هزر، بەبێ شکاندن و ڕەشکردنی کەسایەتی.
سەرکەوتنی کوردی
ئەم بانگەوازە بۆ هەر کوردێکە کە سەرکەوتنی بیانییەک نایلەرزێنێت، چونکە ئەوە لە هاوکێشە کۆنەکانیدا، ئەوانەی کە هەڵیمژیون، شتێکی ئاساییە. بەڵام سەرکەوتنی کوردی کارەساتێکە، چونکە ئەو ئەڵقەیە دەشکێنێت کە بە وردی بە دەوریدا دروست کراوە: ئەڵقەیەک کە پێی دەڵێن تۆ ناتوانیت، و تۆ بە چارەنووسێکی هەمیشەیی مەحکووم کراویت کە ناهێڵێت لێی دەرباز بیت. لەبەر ئەمە ڕق و کینەی ڕەش لە ناخیدا دەجووڵێت هەر کاتێک کوردێک دەبینێت کە لەژێر فەرمان دەردەچێت، هەر کاتێک کوردێک دەبینێت کە بە دەنگێکی بەرز بانگ دەکات و بە هزری جیاواز بیر دەکاتەوە، هەر کاتێک کوردێک دەبینێت کە نە سەر بۆ بۆچوونی کۆمەڵ دادەنەوێنێت و نە بە دوای ڕەزامەندییەکەیدا دەگەڕێت، وەک جیاخواز، تێکدەری بارودۆخەکە و ئەو تێیدا دەبینرێت.
(ئای ماڵم، یان ئەو لیستە ڕەشانە نین کە بە جیاخوازی تاوانباری بکەن).
لە بەشی داهاتوودا دەربارەی varîbûn (لادان) قسە دەکەم، کە تەواوکەری ئەم بەشەیە.