Lale

Rengên xwe yên bedew dayine cîhanê heta bûye bazirganîyeka mezin, herweha ji bu çêkirina gelek dermanên giring bi taybetî yên çava mifayî yî jê werdigirin. Ji ber qeşengîya wan bûyine baştirîn diyarî ji bu hemû bûneyan wekî seredana, pêşwazîkirina, pîrozkirina…hwd, serbarê tev mifayên wê gelek a giring e bibêjîn ku ew bûye gula evînê jî, li gorî efsaneya Şirîn û Ferhad, dibêjin dema xeberê mirina Şirînê gehiştîye Ferhadî ewî ji xema biryarda xwe bi hesp ve di çiyayîda bavêjte xwarê. Efsane dibêjît li her cihekê dilopeka xwîna Ferhadî lê rijyayî guleka Lale li wê derê şînbû û bi vê yekê bûye hêmayê evînê ji ber wefadarîya Ferhadî ji bu Şirînê.

Lale

Lale
Zanistî
Tulipa
Îngilîzî
Tulip
Kurmancî
Lale, Gul-lale

Dabeşkirin

Malbat
Liliaceae
Hejmara cureyan
3000

Mezinbûn

Bilindî
10–70 cm
Demsal
Bihar

Wargeh

Zincîra çiyayên Zagros.

Zêdetir agahî

en.wikipedia.org

Wargeh

Zincîra çiyayên Zagros e. Dîroka hatina van gula bu Ewropa li salên 1550an da ji Impratorîya Osmanî bûye, bi rîya diplomatkar Ogier Ghiselin de Busbecq ve gehiştîye Hollanda.

Demsal

Biharî ye, li payîza pîvazokên wan diçînin li bihara gulên wan vedibin.

Navê Tulipa

Di bêjin navê Tulip ji Tulbent a tirkî koka xwe girtîye, lê tirka jî ji navê dolbnend a gelên Îranî wergirtîye, bi bawerî ve berî gehiştina tirka bu çiyayên Zagros ev gule li cihê xwe bû û bi navê xwe bûye, ereba jî çîrokeka cudatir heye dibêjin ev gule hema hema ya me ye û ji welatê me belavbûye, ji bûyî zanîna navê xwecihî yê dirist gerek lêkolîneka zanistî ya serbixwe were kirin.

Ferhengok

  • Payîz — Demsalek e, her sê heyvên payîzê (Îlon, Çirîya pêşîn, Çirya paşîn).
  • Pîvazok — Pîvazên biçûk, kixs.
  • Bazirganî — Kirîn û firotin (business).
  • Herweha — Herwisa, bi vî awayî, bi vî şêweyî.
  • Bûneya — Helkefta, (minasbeta).
  • Efsane — Çîrokên xeyal û rastîyan ku bi hevre yekdigirin ji bûyî fêmkirina kultur û dîrokê ye.
  • Rijya — Xwîn rijya, av rijya, ji rijandinê hatîye.
  • Hêma — Sembol, nîşan, dirûşme.
  • Dilopek — Çipkek, çipkeka xwînê, dilopeka avê.
  • Wefadarî — Pêvegirêdan, hezkirina mirovî ya pakij ji bu kesekî yan tiştekî dîtir.

Çavkanî

Weysî Silêman Elî, Kulîlk û Gul bi Kurdî, Flora Kurdica, 2025 — wane 3.